Page 36 - BI MAGAZIN EYLUL 2026

36

MURAT

ÖZTARHAN

“İNSANLARI YALNIZ DAVRANIŞLARI DEĞİL,

İÇLERİNDE ÇALIŞAN SİSTEMLER YÖNETİYOR”

İnsan Aplikasyonları nedir? Bu düşünce modelini nasıl tanımlıyorsunuz?

İnsan Aplikasyonları, insanın içinde çalışan görünmez davranış sistemlerini okuma modelidir.
Bir insanın yaptığı davranışı görürüz; fakat o davranışı üreten iç sistemi her zaman göremeyiz. Öfkelenen, kıskanan, sürekli onay
bekleyen, herkesi kontrol etmeye çalışan veya aynı ilişki hatalarını tekrarlayan bir insanı yalnızca görünen davranışı üzerinden
değerlendiririz. Oysa görünen davranış, içeride çalışan sistemin sonucudur.
Ben davranışların arkasındaki bu görünmez işleyişi “aplikasyon” kavramıyla anlatıyorum. Telefonlarımızda her uygulamanın
belirli bir görevi ve çalışma biçimi olduğu gibi, insanın içinde çalışan duygusal ve davranışsal sistemlerin de kendilerine ait
çalışma biçimleri bulunuyor.
İnsan Aplikasyonları modeli, “Bu insan neden böyle?” sorusu yerine daha açıklayıcı bir soru soruyor:

“Şu anda bu insanın içinde hangi aplikasyon çalışıyor?”
Bu soru insanı suçlamadan, davranışın kaynağına bakmamızı sağlıyor.
Bu fikir nasıl ortaya çıktı?
İnsanları, ilişkileri ve iş hayatını uzun yıllar boyunca gözlemledim. Finans, risk yönetimi, insan yönetimi ve iş dünyası içinde farklı
karakterlerle, farklı krizlerle ve farklı karar biçimleriyle karşılaştım.
Aynı ekonomik imkânlara sahip iki insanın birbirinden tamamen farklı kararlar aldığını gördüm. Aynı sevgiyi gören iki insanın
ilişkilerini farklı biçimlerde yaşadığını, aynı hatadan zarar gören bir kişinin davranışını değiştirdiğini, diğerinin ise aynı hatayı
farklı insanlarla tekrar ettiğini gözlemledim.
Buradan şu sonuca ulaştım: İnsan davranışlarını yalnızca karakter, eğitim, zekâ veya iyi niyet üzerinden açıklamak yeterli değil.
İnsanların içinde, farkında olmadan çalıştırdıkları sistemler bulunuyor.

Bir insan ne kadar eğitimli, başarılı veya güçlü olursa olsun, içinde çalışan sistemi tanımıyorsa o sistem tarafından yönetilebilir.
İnsan Aplikasyonları düşüncesi bu gözlemlerin, yaşanmışlıkların ve uzun yıllara yayılan insan okuma tecrübesinin sonucunda
ortaya çıktı.
Kitapta neden “aplikasyon” kelimesini kullandınız?
Çünkü çağımızın insanına en hızlı ulaşan kavramlardan biri bu.
Telefonumuzda bir aplikasyon açıldığında ne yaptığını biliriz. Navigasyon bizi bir yere götürür, banka uygulaması finansal
işlemlerimizi yönetir, sosyal medya uygulaması dikkatimizi belirli bir alana toplar. Arka planda çalışan uygulamalar da telefonun
enerjisini tüketebilir.

İnsanın iç dünyasında da buna benzeyen bir işleyiş vardır. Kıskançlık aplikasyonu çalıştığında insan olayları kıskançlığın
içinden okumaya başlar. Onay ihtiyacı aplikasyonu çalıştığında kendi değerini başkalarının beğenisine bağlayabilir. Erteleme
aplikasyonu çalıştığında yapılması gerekenleri bildiği hâlde harekete geçemez.

Aplikasyon kavramı, insanın iç işleyişini karmaşık psikolojik terimlere boğmadan görünür hâle getiriyor. Okur kendisini suçlamak
yerine, içinde neyin çalıştığını fark etmeye başlıyor.

EYL
ÜL 2026
EYL ÜL 2026 EYLÜL 2026
EYLÜL 2026